TRANSLATIONESE Kanalınızı Öldürüyor Olabilir mi?

Dostlar, 6 ayı aşkındır bu güzel topluluğun içerisindeyim. Başarılarınızı gördükçe kıvanç duyuyorum.

Her birimiz farklı eğitim geçmişlerinden geliyoruz, farklı mesleklere sahibiz ve farklı yetkinliklerimiz mevcut. Bu harika bir şey çünkü herkes kendi alanında bu topluluğa fayda sağlayıp birbirine destek oluyor. Öncelikle bu kaliteli şahısları bir araya getirenlere ve destek olan sizlere minnettar olduğumu dile getirmek istiyorum.

Birazdan bahsedeceğim mevzu ise benim görece hakim olduğum bir alan ile ilgili ve umuyorum sizlere yardımcı olur.

Translationese nedir?

Translationese, bir metnin başka bir dilden çevrildiğinin belli olması, hedef dilde kulağa tuhaf gelmesi durumudur. İyi bir mütercimin elinden çıkmamış her çeviri, kaynak dilden bazı izler taşımaya mahkumdur. Bunlar ise hedef dildeki doğallığı etkiler. Çeviri, anadili o dil olan bir kişi tarafından okunduğunda ya da duyulduğunda her ne kadar tamamen anlaşılsa da biraz garip hissettirebilir.

Bunun en yaygın üç sebebini sıralıyorum:

- Kültürel Nüans Kaybı - Deyim ve Mecazların Düz Çevirisi - Referans Karmaşası

Hele hele bunun çok daha ekstrem bir örneği vardır ve literatürde Chicken Translation olarak geçer. Bu, Translationese'in çok daha ekstrem bir örneğidir ki günümüz çeviri araçları bu hataya asla düşmez (herhalde). 😁

Her biri için basit bazı açıklamalar yapacağım:

Kültürel Nüans Kaybı - Cümleler doğru çevrilse bile hedef dile yerleşmiş olan doğal yapı kullanılmıyor olabilir.

Yaşanan bu aksaklıktan dolayı özür dileriz. --> We apologize for the inconvenience that has been experienced.

Harika bir çeviri ancak İngilizcede bu cümle nadiren kurulur. Doğal olan ise şudur: We apologize for the inconvenience.

Türkçede "yaşanan" şeklinde cümlenin uzatılarak kullanılması, istatistiksel olarak daha fazladır.

İngilizcede ise "that has been experienced" kısmının bu cümledeki kullanım sıklığı oldukça düşüktür. Bu şekilde bir kullanım kesinlikle yanlış değildir ancak hafiften kulağı tırmalar.

Deyim ve Mecazların Düz Çevirisi - Saydıklarım içinden belki de en kötüsü bu. Kaynak dilde mecaz anlam taşıyan kalıplaşmış bir söz grubu, hedef dile kendi dengi olan bir kalıpla değil, kelimesi kelimesine çevriliyor olabilir.

Gözden düştü, işin rengi değişti, gözüne kestirdi gibi şeyler, özellikle uzun metinlerde doğrudan çevrilebilir. Bunun kanalınız için nasıl bir felaket olduğunu sanırım tahmin edersiniz.

"She's feeling blue." cümlesinin Türkçeye "Kendini mavi hissediyor." şeklinde çevrildiğini düşünün. 😱

Aslında doğru çeviri şu: "Pek iyi hissetmiyor.", "Kötü hissediyor."

Referans Karmaşası - Bu da Türkçenin harika bir dil olmasından kaynaklanıyor. Türkçe, aksiyonların fazlaca yaşandığı bir coğrafyada geliştiği için tüm anlatımlar daralmıştır ve doğru anlaşılması, karşıdaki kişinin pratik zekasına bağlıdır. Karşıdaki kişi bağlama hakim olmalı, referanslar arası hızlı ve doğru bağlantılar kurabilmeli. Haliyle çeviri araçları bu konuda zorlanabiliyor ve çeviride bundan kaynaklı hatalar yapabiliyor.

Basit bir örnek vereyim, cinsiyetsiz "o" adılı, dünyada çok az dilde var. Biz "o" diye hitap edilen birinin kadın mı erkek mi olduğunu daha önceden konuşulmuşsa hatırlamak zorundayız, ya da konuşmanın seyrinden bunu anlamalıyız ve çoğu zaman bir şekilde anlıyoruz. Ama İngilizcede "he, she" olarak sürekli, her cümlede tekrar edilmeli.

Başka bir örnek de bizde "iki elmalar" demezken İngilizce'de "two apples" deme zorunluluğu olması. Biz "iki" deyince çoğul olduğunu zaten algılıyoruz ama çoğu dilde böyle değil.

Bu yüzden özellikle Türkçeden başka dillere çeviri yapan arkadaşlar, Türkçenin bu üstünlüğünü göz önünde bulundurmalı. 🙂

PEKİ BU SORUNLARI AŞMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?

Öncelikle Türkçeye gerçekten hakim olmanız gerekiyor. Kitap okuma alışkanlığınız olmalı. Çevrilecek metninizi ne kadar iyi oluşturursanız çeviriniz o kadar iyi olacaktır.

Anlatımlarınızda ağdalı mecazi kullanımları azaltabilirsiniz.

Metni yazarken tahmine yer bırakmayacak şekilde yazabilirsiniz. Sizin yazarken o şeyi anlayabilmeniz, başka biri okuduğunda anlayabileceği anlamına gelmez.

En önemlisi ise, bunu yapması için iki Claude projesi eğitebilirsiniz.

1. Proje: Çeviri öncesi anlam karmaşası yaratabilecek, zamir uyumsuzluğu olan, anlatım düşüklüğüne sahip ve noktalama işareti kullanımı konusunda sorunlu cümleleri düzeltsin.

2. Proje: Çeviri sonrası dilin doğal kullanımını kontrol etsin ve sorunlu kısımları size listelesin. Siz de şunu şunu düzelt diye dönüt verin. Bir süre sonra dönütlerinize göre kendini iyileştiriyor ve tek tek kontrol etmek zorunda kalmadan "tümünü uygula ve metnin son halini md dosyasında ver" diyebiliyorsunuz.