Ne Yapay Bu Zeka? Tüm meslekleri ele mi geçirecek? (Spoiler: Hepsini değil.)

Öncelikle bu yazıyı, bilişsel psikoloji alanında eğitimi olan ve yapay zeka alanındaki gelişmeleri uzun zamandır sıkı takip eden biri olarak kaleme aldığımı belirterek başlamak istiyorum.

Ne yapay bu zeka?

Eğitimde sürekli bahsi geçen özgünlük, insan dokunuşu ve duygu katmak gibi kavramların altını bilimsel dayanaklar ile doldurmaya ve yapay zekanın neden bağımsız bir içerik üreticisi olamayacağını kendi perspektifimden anlatmaya çalışacağım. Affınıza sığınarak bunu bir sohbet havasında, muhabbeti dallandırıp budaklandırarak yapmak istiyorum.

1997 yılında Deep Blue adlı satranç motorunun Kasparov karşısında galip olması üzerine dünya şoka uğradı. O yıla kadar neredeyse hiç kimse satranç gibi ağır strateji isteyen bir oyunda bir makinenin, büyük usta unvanına sahip bir insanı yenebileceğine ihtimal vermiyordu.

Ne yanlış bir düşünce; bilgisayarlar bizi çok daha fazla konuda da yenebilir. Şu an 2026 yılı itibarıyla olduğumuz noktada, yapay zeka ile birlikte makineler birçok konuda insanların çok ötesinde ve daha da ötesine geçmeye devam edecek.

E o zaman... içerik üretme mevzusunun da üstesinden gelemez mi? Kısa cevap: HAYIR.

İnsan beyni evrende teorik olarak bile hayal edebildiğimiz en kompleks yapıdan bile çok daha kompleks bir mimariye sahip. Böyle kompleks bir mimarinin ötesine geçebilecek bir aygıt inşa edebilmek, 21. yy. insanının fıtratında YOK. (2100 yılından sonra ai metinlerle tek görselli hikaye kanallarına abanabiliriz.)

Yapay zeka, insan beyninin bilişsel becerilerinden bazılarını taklit etme konusunda harika. Özellikle bilgiyi anlama, işleme, öğrenme, hatırlama ve mantık/akıl yürütme gibi bilişsel süreçler konusunda eline su dökemeyiz.

Peki iş bununla bitiyor mu? Kesinlikle hayır. Teorik olarak bile bir makinenin üstbiliş (metacognition), sentez ve bilişsel esneklik gibi üst düzey bilişsel süreçleri, bırakın insandan daha iyi yapmayı, insan düzeyinde taklit edebilmesi dahi söz konusu değil.

Yapay zeka bir insandan çok daha hızlı öğrenebilir, çok daha net hatırlayabilir, çok fazla bilgiyi hafızasında depolayabilir, o bilgiler arasında bağlantılar kurup o bağlantılar arasındaki örüntüyü çok daha efektif bir şekilde anlamlandırabilir. Bu örüntülerden yola çıkarak akıl yürütme yapabilir ve çok harika sonuçlara ulaşabilir. Zaten yapay zekayı güçlü kılan da bu.

Ancak kendi zihnindeki (ona zihin dersek) süreçleri anlamlandıramaz, kontrol edemez. İki ayrı bilgiden yola çıkarak database’inde var olmayan bir bilgiyi sentezleyemez, ki bilgi sentezleme becerisi binlerce yıldır insanın sahip olduğu en güçlü araç olagelmiştir.

Şahsi fikrim; yapay zekanın ne konularda yeteneği olduğunu ve ne konularda yeteneği olmadığını bilmek inanılmaz büyük bir güç. Unutmayın: 21’inci yüzyılın cahilleri okuma yazma bilmeyenler değil, yapay zekayı nasıl kullanması gerektiğini bilmeyenler olacaktır.

Yapay zeka harika bir şey. Onu hayatımızın her noktasına entegre etmemiz gerekiyor. Bunun tam tersi zaten kesinlikle irrasyonel olurdu. Ancak YouTube gibi merkezinde insan olan, komplike ve çok parametreli işlerde ona koşulsuz güvenmek tam anlamıyla delilik.

Örnek veriyorum; rakibimin metni neden başarılı? gibi bir soruyu yapay zekaya sormak o kadar komik ki. Bu bilgiyi sizin sentezlemeniz gerekiyor arkadaşlar. Siz bunu sorduğunuz zaman emin olun yapay zeka size bilgi vermek zorunda olduğu için saçmalayacak.

Ayrıca yapay zekanın tüm meslekleri ele geçirip insanları işsiz bırakacağı paranoyası hakkında da şunu söylemek istiyorum; evet, yapay zeka muhtemelen aşina olduğumuz mesleklerin yarısına yakınını 2050 yılına kadar ele geçirecek. Ancak üst düzey bilişsel becerilerin elzem olduğu, çok katmanlı, çok parametreli ve komplike işlerde, özellikle de o işin odağında insan varsa, yapay zeka bir asistan olmaktan öteye geçemeyecek.